Geçen yazımda “Kağıt Gibi Yanan Çocuklar” başlığıyla yoksulluk ve eşitsizlik içinde büyüyen çocuklarımızı yazmıştım. Ama mesele yalnızca açlık ve yoksulluk değil. Bugün çocuklarımızın gülüşünü gölgeleyen başka bir tehlike var: ekranların büyüsü.
Çocuklarımızın sağlığı ticari kaygılara bırakılamayacak kadar değerli. Dr. Fuat Umay’ın yüz yıl önce yaptığı uyarılar, bugün ekranların ışığında yeniden karşımızda.
1927’de Kırklareli Milletvekili Dr. Fuat Umay kürsüye çıktı ve dedi ki:
“Çocukların sağlığı ticari kaygılardan daha değerlidir.”
O yıllarda sinema salonlarının havasızlığı, küçük çocukların uygunsuz filmlerle ruhen ve bedenen nasıl zarar gördüğü konuşuluyordu. Umay, çocukların eğlencesinin bile ticaretin değil, sağlığın önceliği olması gerektiğini söylüyordu. Ama teklifleri dönemin ekonomik çıkarlarının gölgesinde kaldı, yasalaşmadı. Çünkü o gün de ticaret, çocukların iyiliğinden daha güçlüydü.
Bugün üzerinden neredeyse yüz yıl geçti ama hâlâ aynı tartışmayı yaşıyoruz. O gün karanlık sinema salonları vardı, bugün tabletlerin ışığı var. O gün uygunsuz filmlerden söz ediliyordu, bugün şiddet dolu oyunlardan. O gün ticari kaygılar çocukların sağlığının önüne geçti, bugün de dijital dünyanın kâr hırsı çocukların ruhunu tüketiyor.
Çocuklarımız tabletini elinden alınca öfkeleniyor. Oyunlarda “öldür, öldür” diye bağırıyor. Kaybedince gözyaşına boğuluyor. Çocukları suçlamak kolay. Oysa onlar sadece gördüklerini taklit ediyor, yaşadıklarını dışa vuruyor. Biz yetişkinler sınır koymazsak, o sınırı reklam gelirleriyle kurulmuş dijital dünyalar çizer.
Bilim ne diyor?
– Dünya Sağlık Örgütü: 5 yaş altı çocuk günde en fazla 1 saat ekran.
– Psikologlar: Ekran bağımlılığı öfke, uyku bozukluğu, dikkat dağınıklığına yol açıyor.
– Pedagoglar: Çocuk gördüğünü taklit ederek öğreniyor.
Bu tablo sana da tanıdık geliyor mu? Çocuğun elinden telefonunu aldığında bağırıp çağırması, aslında “Beni gör, benimle ol” demektir. Eğer biz anne babalar bu sesi duymazsak, çocuklarımızı ekranın kucağına bırakırız.
Peki, bu günlerde çocuklarımızın öfkesinde kendi insanlığımızın kayboluşunu görmek canımızı acıtmıyor mu? Çünkü her öfke nöbeti, aslında bir çocuğun gülüşünden eksilen bir parça… Ve biliyoruz ki: Bir çocuğun gülüşünde saklıdır insanlığın ‘insan’ yanı.
Peki ya siyasetçiler? Dr. Umay bundan yüz yıl önce, “Çocukların korunması devletin görevidir” dedi. Bugün Kırklareli’nden seçilen vekillere düşen görev de budur. Avrupa’da, özellikle Danimarka ve İsviçre’de ekran sürelerini düzenleyen, okullara dijital hijyen eğitimi koyan, aileleri bilinçlendiren sistemler kuruldu. Bizim vekillerimiz neden aynısını yapmasın?
Çocuğun sağlığı da terbiyesi de sadece anne babaya bırakılamaz. Umay haklıydı: Bu toplumun ve devletin meselesidir. Şimdi soruyorum: Çocuklarımızın geleceğini hangi gerekçeyle erteleyebiliriz? Onları ekranın büyüsüne terk edip, gerçek dünyanın renklerinden mahrum bırakmaya hakkımız var mı?
Dr. Umay, neredeyse yüz yıl önce ticari kaygılara karşı çocukların sağlığını savundu. Bugün sıra bizde. Çocuklarımızı ekranlardan çekmek elimizde. Bugün harekete geçmezsek, yarın çok geç olacak.
Ve sevgili okurum, aramızda kalmasın:
Eğer biz susarsak, çocuklarımızın kaybolan her gülüşü, insanlığın ‘insan’ yanından biraz daha eksiltecek.
Aramızda kalmasın ki; bir çocuğun gülüşünde de, gözyaşında da kaybolmasın insanlığımız.
GÜRCAN KIRIM
